...!دیوونه

آيه فوق وحي و سخن گفتن خدا با بندگانش را به سه قسمت تقسيم مي كند: از طريق وحي ، از پس پرده و حجاب ، و به وسيله ارسال رسول كه به اذن خود هر چه بخواهد به آن رسول وحي مي كند

آنگاه مي فرمايد: پيامهاي خود را به اين طريق بر رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم ) وحي مي كند، و آنچه از ناحيه خداي تعالي به آن جناب وحي شده قبل از وحي در نفس ايشان سابقه نداشته ، يعني آن جناب به هيچ يك از معارفي كه به وي وحي شده قبلا آگاهي نداشت و اين وحي نوري است الهي ، و خداي تعالي هر يك از بندگان خود را بخواهد با آن هدايت مي کند، و به دنبالش هر يك از بندگان را بخواهد به وسيله پيامبرش و به اذن خود هدايت مي فرمايد

در الدرالمنثور است كه بخاري و مسلم و بيهقي از عايشه روايت كرده اند كه : حارث بن هشام از رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم پرسيد: چگونه بر تو وحي مي شود؟ فرمود: گاهي فرشته اي نزدم مي آيد به صورت صلصله جرس كه در پيش رويم صدا مي كند و من از صداي او آنچه را كه مي خواهد بفهماند حفظ مي كنم . اين قسم وحي از هر قسم ديگري بر من سخت تر است، و گاهي فرشته اي به صورت مردي نزدم ظاهر مي شود و با من حرف مي زند و من سخنانش را حفظ مي كنم

عايشه مي گويد: من خود ديده ام كه گاهي در روزهاي بسيار سرد، وحي بر آن جناب نازل مي شد و چون از او جدا مي شد با اينكه روز سردي بود عرق از پيشاني مباركش سرازير مي گرديد (4)

نويسنده كتاب توحيد به سند خود از زراره روايت كرده كه گفت : به امام صادق عليه السلام عرضه داشتم : فدايت شوم ! آن غشي كه به رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم هنگام نزول وحي دست مي داده چگونه بوده است ؟ امام عليه السلام فرمود: اين در آن قسم وحي بوده كه بين آن جناب و خداي تعالي هيچ واسطه اي نبوده ، و خداي تعالي خودش براي آن جناب تجلي مي كرده . مي گويد سپس امام در حالي كه اظهار خشوع مي كرد فرمود: اين همان نبوت است اي زراره (5)

در علل الشرايع به سند خود از ابن ابي عمير، از عمرو بن جميع ، از ابي عبدالله عليه السلام روايت كرده كه فرمود: جبرئيل هر وقت بر آن جناب نازل مي شد مانند يك غلام پيش رويش مي نشست ، و هر وقت هم داخل مي شد اجازه مي گرفت (6)

شيخ طوسي در امالي به سند خود از ابي عمير، از هشام بن سالم ، از امام صادق عليه السلام روايت آورده كه گفت: يكي از اصحاب ما به آن جناب عرضه داشت : اصلحك الله ، رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم گاهي در حال طبيعي مي فرمود: جبرئيل چنين گفت ، و يا مي فرمود: اين جبرئيل است كه مرا دستور مي دهد چنين كنم ، و گاهي هم براي گرفتن وحي بي هوش مي شد، چرا چنين بوده؟ امام صادق عليه السلام در پاسخش فرمود: هر وقت مستقيماً و بدون وساطتِ جبرئيل، به آن جناب وحي مي شد، آن حالت به آن جناب دست مي داد، به خاطر اينكه گرفتن وحي از خداي تعالي سنگين و دشوار بود و هر وقت جبرئيل بين خداي تعالي و آن جناب واسطه مي شد آن حالت دست نمي داد، و در حال طبيعي مي فرمود: جبرئيل به من چنين گفت و يا مي فرمود: اين جبرئيل است كه چنين مي گويد

1 - روح الامين آن را بر قلب تو نازل كرد. سوره شعراء، آيه 194

2 - به آنان که با جبريل دشمني مي ورزند ، بگو : اوست که اين آيات را به فرمان خدا بر دل تو نازل کرده است. بقره 97

3 - چون نزد آتش آمد ، از کناره راست وادي در آن سرزمين مبارک ، از آن درخت ، ندا داده شد که : اي موسي ، من خداي يکتا پروردگار جهانيانم. قصص 30

4- الدرالمنثور، ج 6، ص 13

5 - توحيد صدوق ، ص 115

6 - علل الشرايع ، ص 7