خلق یک باکتری با ژنوم صد در صد مصنوعی
حدودا بیست سال پیش، داستان علمی تخیلیای خواندم با عنوان «خدایگان جهان خُرد»، در این داستان محققی موفق میشود در آزمایشگاه باکتریهای درست کند که با سرعتی باورنکردنی تقسیم میشوند و همزمان تکامل مییابند، او در عرض چند سال موفق میشود موجوداتی هوشمند خلق کند … ظاهرا خواب نویسنده این داستان در حال تعبیر شدن است:
خبر داغی که دیروز سر و صدای زیادی به پا کرد، این بود که دانشمندان برای نخستین بار موفق به ایجاد شکل مصنوعی حیات شدهاند. آنها موفق شدهاند یک باکتری مصنوعی بسازند.
ارگانیسم جدید بر اساس باکتریای ساخته شده است که در بزها منجر به التهاب پستان میشود، اما ژنوم این ارگانیسم جدید، کاملا صناعی تهیه شده است، محققان این ژنوم را با استفاده از مواد شیمیایی در آزمایشگاه ساختهاند. DNA از چهار باز آلی به نامهای آدنین، گوانین، سیتوزین و تیمین ساخته شده است، این بازها به اختصار A، G، C و T نامیده میشوند، محققان با استفاده از این ۴ باز، روی DNA باکتری خود، ایمیل گروه را درج کردهاند تا نشانی بر صناعی بودن این باکتری باشد و در باکتریهای حاصله از تقسیم این باکتری هم بتوان نشانی از آفرینندگانش یافت.
بیست دانشمند، با صرف ده سال وقت و ۴۰ میلیون دلار بودجه موفق به این کار شدهاند که لحظه تعیینکننده در زیستشناسی محسوب میشود. کریگ ونتر که یکی از پیشگامان تحقیق در زمینه ژنتیک در آمریکاست و رهبری تیم خالق این باکتری را بر عهده داشت، امیدوار است که این کار آنها در آینده منجر به ایجاد باکتریهایی شود که بتوانند سوختهای زیستی بسازند یا دی اکسید کربن جو را جذب کنند و یا به ساخته شدن واکسنها کمک کنند.
کریگ ونتر ۶۶ ساله، بیش از هر چیز به خاطر نقشش در پروژه ژنوم انسان، مشهور است، وی در سال ۲۰۰۸ از سوی مجله تایم به عنوان یکی از افراد تأثیرگذار جهان برگزیده شد.
البته این کار منتقدانی دارد، بعضی از گروههای مذهبی این اقدام را محکوم کردهاند، آنها نگران هستند که شکل مصنوعی حیات، از کنترل خارج شود و منجر به فاجعه زیستمحیطی شود و یا از آن در ساخت سلاحهای بیولوژیک سوء استفاده شود، بعضیها هم از اینکه ونتز به خود اجازه داده است کاری خداگونه انجام دهد، ناخشنود هستند.
نتایج این تحقیق برای ایولین بار در مجله ساینس به چاپ رسیده است. دکتر ونتر عقیده دارد که کار آنها هم از نظر علمی و هم از نظر فلسفی، گام مهمی به شمار میرود و دیدگاهش را در زمینه تعریف حیات و چگونگی عملکرد آن تغییر داده است.