...!دیوونه

مجموعه بی‌همتايی از عكس های ايران كه قدمت آن به بيش از ۱٣٠ سال قبل می ‌رسد، در "گالری هنری فرير" و بایگانی (آرشيو) "گالری آرتور.ام. سكلر" در مجموعه موزه های "اسمیتسونین" واقع در شهر واشنگتن نگهداری می ‌شود.

اين عكس‌ها در دوران قاجار و توسط "آنتوان سوروگين" عكاس ارمنی برداشته شده‌اند. وی در1840 به دنيا آمد و در سال 1933 از دنيا رفت. از آنجا که او بیشترین سال های عمر خویش را در دوران حكومت قاجارها بر ايران سپری كرده، به عكاس عصر قاجاريه معروف است.

آنتوان فرزند يك سیاستمدار روسی به نام "واسيل سوروگين" بود، كه در ايام ماموريت پدرش در ايران، در سفارت روسيه در تهران متولد شد. اما تنها چند سالی از دوران کودکی را در ایران سپری کرد، و در واقع در تفليس گرجستان بزرگ شد. چراکه به روسیه رفت و به تحصیلات هنری پرداخت. وی ابتدا به نقاشی علاقه داشت، اما پس از مرگ پدر در حادثه سواركاری و به دليل كمک به معاش خانواده، عكاسی را پيشه خود كرد. او که از اواخر قرن نوزدهم به ایران بازگشته بود، به كمک برادران خود، كوليا و امانوئل، عكاسخانه‌ ای در خيابان علاءالدوله تهران دائر نمود. اين خيابان كه در عهد قاجاریه مركز اصلی شهر تهران به حساب می ‌آمد، از باغی به همين نام منشعب شده، و امروزه به نام خیابان فردوسی شناخته می ‌شود.

سوروگین پس از جا افتادن در ایران، عکس‌برداری از نقاط مختلف این کشور و به ویژه از همه اقشار و گروه‌های اجتماعی مردم آن را، آغاز کرد. بسياری از عكس های وی در حد فاصل سال‌های 1870 تا 1930  برداشته شده‌اند.

زندگی دهقان‌ها

تسلط او به زبان فارسی، مزيت اصلی وی در ايجاد ارتباط با مردم ايران و نواحی مختلف آن بوده است. به طوری که عكس هايی كه از دربار سلطنتی قاجار، حرمسرا، مساجد، بناهای تاريخي و مردم نقاط مختلف ايران برداشته است، از مهمترين اسناد تصويری تاريخ ايران و مشرق زمين به حساب می ‌آيند. اسنادی كه می ‌توانند دستمايه تحقيقات متعدد جامعه شناسی، مردم‌شناسی، ايران‌شناسی، شرق‌شناسی و ساير مطالعات فرهنگی باشند. کمااینکه در واقع منبع اصلی بسياری از تصاوير ايران قجری در كتب و نشريات قديمی، و سفرنامه‌های مستشرقين وقت، عكس های سوروگين بوده است.

فلک

عریضه‌خوانی در محضر شاه

اما از آنجا كه ذكر نام عكاس در كنار عكس در آن زمان به يك دستورالعمل يا سنت قطعی تبديل نشده بود، اين موضوع از نظر پنهان مانده است. با این همه، اوج شهرت جهانی و فراوان وی به سال 1995 مربوط می شود، که مجموعه ای از کارهایش در کتابخانه "دانشگاه لایدن" به نمایش گذاشته شد.

ماهی‌گیران

نبايد از نظر دور داشت كه ورود عكاسی به ايران تا حد زيادی مرهون علاقه وافر ناصرالدين شاه به این فن بوده است. همين امر موجب شد تا وی علاوه بر عكس های متعددی كه خودش و ساير عكاسان ايرانی تهيه می ‌كردند، به آنتوان نيز فرصت عكاسی از رويدادهای گوناگون را بدهد. از مهمترين عكاسان ايرانی هم دوره سوروگین، می ‌توان از عبدالله ميرزا قاجار، ميرسيد علی خان و منوچهر ميرزا نام برد.

قالی‌بافان

ويژگی مهم عكس‌های سوروگين در تاثيرپذيری او از روش قوم‌‌شناسی مرسوم در قرن نوزدهم ميلادی است. قرنی كه به مدد اختراع ابزار تصويربرداری و گسترش ارتباطات مغرب زمين با شرق، كنجكاوانه و پژوهشگرانه به موضوعات نگاه می ‌كند و برای شناخت خود از جوامع غريبه، نيازمند ثبت جزئيات متعدد و رفتارشناسی است. به همین سبب بسياری از موزه‌های اروپايی عكس‌هايی از مجموعه وی را خريداری كرده‌اند، تا مطالعات علمی خود را به مدد بخشی از این مجموعه تكميل كنند. چراکه برای او عكاسی كردن از درباريان درست به اندازه عكس گرفتن از گدايان، نظاميان، روستائيان، كشاورزان، زنان بافنده و علمای مذهبی اهمیت داشت، و به همبن سبب مجموعه‌اش شامل عكس‌هايی از بازار، ورزش زورخانه‌ای، دراويش، تجمع مردم در مراسم عمومی، تعزيه و شبيه به آن می باشد. همین گستردگی است که به مطالعات علمی ابعاد گوناگون می بخشد و به شناخت همه جانبه، و نه یک سو نگرانه، کمک می کند.

بستنی!

بسياری از عكس‌های مجموعه سوروگين دارای نگاتيو شيشه‌ای، و برخی از عكس‌ها مزين به امضای او هستند. همچنین خیلی از كارت پستال‌های قديمی كه توسط جهانگردان وقت از ايران خارج شده‌اند، حاصل عكاسی وی می‌باشند.

بانوی ایرانی

اهميت مجموعه سوروگين زمانی بیشتر معلوم می شود كه دريابيم آنچه به جا مانده، بقايای بيش از هفت هزار عكس است كه در جريان آتش‌سوزی مغازه او در خلال درگيری های عصر مشروطيت و حملات محمد علی شاه سوخت و از ميان رفت. در سال ۱٩٠۸ (۱٢۸٧)، خانواده سوروگین به علت ارتباطشان با جنبش مشروطه دچار مشکلات زیادی شدند. آنها ناچار به سفارتخانه انگلستان پناه بردند. چراکه با وجود اینکه سوروگین روسی بود، ولی سفارتخانه انگلستان را بر سفارت روسیه ترجیح می داد. زیرا که این سفارت از استبداد حاکم حمایت می کرد.

کمال‌الملک

شاید قدیمی‌ترین عکس از یک شبه‌تئاتر ایرانی

در همان اوان خانه‌های بسیاری از مشروطه خواهان غارت شد، و در خانه ظهیرالدوله که کنار عکاسخانه سوروگین قرار داشت نیز، بمب گذاشتند. این موضوع آسیب بزرگی به مجموعه نگاتیوهای شیشه‌ای او رساند و همانگونه که گفته شد،از هفت هزار نگاتیو تنها تعداد دو هزار باقی ماند. متأسفانه در خلال يك قرن گذشته، چنین مصیبتی به کرات گریبانگیر اسناد تصويری ايران شده، و این اسناد مكرر در مكرر آسيب ديده‌اند. در عین حال حاصل سفرهای متعدد سوروگين در ايران و عکس‌هایی که از مناظر و چشم‌اندازهای كشور گرفته نیز، در گذر ايام چنان تغيير كرده‌اند و يا حتی گاه از ميان رفته‌اند، كه گويی هيچگاه وجود خارجی نداشته‌اند.

شهر فرنگ

شالیزار

سوروگین به دليل ناراحتی كليه از دنيا رفت، و در مقبره خانوادگی اش در تهران به خاک سپرده شد. او هفت فرزند از خود به يادگار گذاشت. دخترش به نام مری كه از دوستان محمد رضا پهلوی به شمار می رفت، از شاه وقت درخواست نمود که بخشی از عكس‌های پدر را به او پس بدهند. چراکه در زمان رضا شاه نگاتیوهای شیشه ای پدرش را به این بهانه توقیف کردند، که ایران قدیم و منسوخ شده را نشان می‌دهند. اقدام مری سبب شد كه مجموعه‌ای بالغ بر ٦٩٠ عكس محفوظ بماند. از سوروگین رساله‌ای به نام "فن عكاسی" نیز، به جای مانده است. نسخه خطی این رساله به شماره ۱٦٧٩ف در كتابخانه ملی ايران موجود است، و سال ترجمه آن ۱٢۵٩ هجری قمری می ‌باشد.

زنده به گور کردن

زن متمول ایرانی

مؤسسه اسمیتسونین  واقع در شهر واشنگتن، پايتخت آمريکا مرکزی پژوهشی و آموزشی و همچنین مجموعه ای از موزه های گوناگون می‌باشد که توسط دولت بنیان گذاری شده و اداره می‌شود. اين مؤسسه متشکل از 19 موزه و 7 مرکز پژوهشی بوده و در مجموع 150 میلیون قلم از اشیاء قیمتی را در اختیار دارد. این مؤسسه همچنین مسؤلیت انتشار مجله ماهانه اسمیتسونین را بر عهده دارد.

مؤسسه اسمیتسونین به منظور تولید و گسترش دانش وبا حمايت مالی یک دانشمند انگلیسی با نام جیمز اسمیتسون (1765- 1829) در کشور آمریکا تأسیس شد. براساس وصیت نامه وی اگر برادر زاده‌اش هنری جیمز هانگرفولد بدون ورثه از دنیا می رفت دارایی‌های او "برای راه‌اندازی مؤسسه ای که هدف اصلی آن تولید و ترویج دانش میان انسان ها باشد" به دولت ایالات متحده واگذارمی شد.

منبع : سایت واشنگتن پریسم