اولیس شرحی است بر گذر کاراکتر اصلی آن -لئوپولد بلوم- در شهر دوبلین ، گذری که در یک روز عادی در تاریخ 16 ژوئن 1904 انجام شد. عنوان این رمان اشاره‌ای است به "اودیسه" هومر ، در واقع "اولیس" عنوان لاتین‌شده "اودیسه" است. شباهت‌ها و اشارات تلویحی و همچنین آشکار زیادی بین این دو اثر وجود دارد. برای مثال می‌توان شباهت‌هایی بین لئوپلد بلوم و دیسه ، مولی بلوم و پنلوپه ، استفان ددلاس و تلماک پیدا کرد.
امروزه هر ساله 16 ژوئن ، یعنی روزی که رخدادهای رمان اولیس در آن اتفاق افتاده است ، به وسیله طرفداران جویس تحت عنوان "روز بلوم" گرامی داشته می‌شود:
 

اولیس رمان بزرگی است ، 150 هزار کلمه دارد و تعداد لغاتی که در آن استفاده شده است به 30 هزار کلمه می‌رسد ، در چاپ‌های مختلف بین 644 تا 1000 صفحه دارد ، و به 18 فصل یا اپیزود تقسیم می‌شود. این کتاب منشأ مناقشه‌ها و موشکافی‌های بسیاری واقع شده است ، ارزیابی‌های این کتاب بین یک نوشته هرزه‌نگارانه تا یک اثر بزرگ ادبی متغیر است. به خاطر تکنیک مدرن "سیلان ذهنی" که در اولیس به کار رفته و نوع نوشتارش که مملو از ایهام  ، طنز و کنایه است و همچنین شخصیت‌پردازی غنی آن ، امروزه این کتاب شاهکاری در زمینه نویسندگی مدرن تلقی می‌شود.

در سال 1999 اولیس در لیست 100 رمان برتر انگلیسی قرن بیستم قرار گرفت.

نسخهٔ دست‌نویس «اولیس» از جهت سرگشتگی‌ها و تسلسل داستان با «ادیسه» به ‏رقابت می‌پرداخت. در فوریهٔ سال ۱۹۱۸، پاوند بخش اول آن‌را برای «مارگارت آندرسون» و ‏‏«جین هیپ» به نیویورك فرستاد؛ آن‌ها این بخش را در شمارهٔ ماه مارس «لیت ریو یو» ‏چاپ كردند و به رغم اعلام خطر پاوند كه ممكن است با سانسور امریكا درگیر شوند، ‏بخش‌های دیگر آن‌را نیز به چاپ رساندند. در سال ۱۹۲۰ برگ احضاریه‌ای برای «كتاب فروشی واشینگتن اسكوئر» -به دلیل ‏فروش آن مجله- فرستاده شد. ادارهٔ پست ایالات متحده تا آن‌جا كه توانست، نسخه‌های آن ‏مجله را -كه «اولیس» در آن چاپ شده بود- توقیف و ضبط كرد. سانسورچیان -به ویژه- از ‏بخش سیزدهم «ناسیكا» به خشم آمده بودند. این مسئله با حضور سه قاضی در دادگاه «محاكمات ویژه» نیویورك، مورد ‏رسیدگی قرار گرفت.  دادگاه رای بر محكومیت متهمان داد و دو سردبیر «لیتل ریویو»، ‏هریك به پرداخت پنجاه دلار جریمه محكوم شدند.‏

این وضع «هوبش» و دیگر ناشران را از چاپ «اولیس» به شكل كتاب منصرف كرد. «سیلو ‏یا بیچ» -صاحب «كتاب فروشی شكسپیر و شركا» در پاریس، شمارهٔ ۱۲ خیابان ادئون- ‏راه حلی برای آن پیدا كرد. او نه سرمایه داشت ونه تجربه‌‌ای در كار نشر كتاب. اما برای ‏پیش فروش كتاب به بهای ۱۵۰ فرانك، آگهی داد و از «شاو»، «ییتس»، «پاوند»، ‏‏«همینگوی»، «ژید» و... سفارشاتی دریافت كرد و در ماه فوریهٔ ۱۹۲۲، چاپ «اولیس» را ‏در هزار نسخه آغاز كرد. «هریت ویور» -در ماه اكتبر- با استفاده از گراورهای خانم بیچ، دو ‏هزار نسخه از كتاب را برای انتشاراتی «اگوئیست» در لندن به چاپ رسانید؛ پانصد نسخه ‏از این چاپ به نیویورك فرستاده شد كه ادارهٔ پست ایالات متحده آن‌ها را توقیف و ضبط ‏كرد. در سال ۱۹۲۳، هرگونه پخش و توزیع این كتاب در بریتانیای كبیر ممنوع اعلام شد. ‏حكم توقیق این كتاب در امریكا، در ششم دسامبر۱۹۳۳، در دادگاه بخش ایالات متحده، ‏توسط «جان مونرو وولسی» ر لغو شد.

 «اولیس»  چنان تركیب پرپیچ و خمی از محتواها ‏وشكل‌های گوناگون دارد كه جویس می‌بایستی دریافتن عنوانی برای آن به شدت دچار ‏سردرگمی شده باشد. جویس عنوان كتاب را با توجه به شباهت روی‌دادهای یك روز ‏‏(۱۶ژوئن۱۹۰۴) از زندگی «لئو پولد بلوم» در شهر دوبلین با سرگشتگی‌های «ادیسه»ی ‏هومر، پیدا كرد: ترك كردن همسرش، پنه لوپ (مولی بلوم) و پسرش، تله ماكوس ‏‏(استفن دادالوس، پسر تحت سرپرستی معنوی بلوم)، جریان برخوردش با تروایی‌ها (ضد ‏یهودهای دوبلین)، چشم چرانی‌اش در پی الههٔ كالیپسو (چشم‌های ناآرام بلوم در پی ‏دختران دوبلین)، وقت گذرانی‌اش با لوتوس ایتر (تمایل بلوم به لذت‌های جسمی زندگی و ‏عدم تمایلش به كار مداوم)، جدالش با ائولی (رب النوع باد) و غار بادها (دفتر روزنامه‌ای ‏در دوبلین)، شیفتگی‌اش نسبت به ناسیكا (گرتی مك دوول)... و بازگشت به سوی ‏همسرش پس از درگیری‌هایی دشوار و از پا درآورنده در مبارزه و عشق. جویس در پیدا ‏كردن شباهت‌های دیگری بین حماسهٔ خود و حماسهٔ هومر، لذت كودكانه‌ای می‌برد؛ ‏البته لزومی ندارد این شباهت‌ها را خیلی جدی بگیریم. ‏

شخصیت‌های كتاب «اولیس» تركیبی پیچیده و به ظاهر تخیلی‌اند، اما «نشانه‌ها»یی كه ‏به دست می‌دهند، همانندی بسیاری از آنان را با دوبلینی‌های زمان جویس مشخص ‏می‌كند. برخی ازایشان -مانند «كوسگریو» و گوگارتی- با اسامی مستعار، چنان مشخص ‏و روشن توصیف شده‌اند كه گویی از نام و آوازهٔ جدید خود به شدت به خشم آمده‌اند. ‏هنگامی ‌كه كتاب منتشر شد، میان دوبلینی‌ها معمول شد كه از یك‌دیگر بپرسند: «تو هم ‏توی این كتاب هستی ؟» یا «من‌هم توی آن هستم؟» دوبلین چنان قدرتمند در این رمان تشریح شده که از خود جویس نقل شده که اگر دوبلین روزی ویران شود می توانند بر پایه اولیس دوباره بنایش کنند.

صفحه اول اولیس ، دست خط جیمز جویس: (کلیک کنید)
 

جویس در مورد اولیس گفته است: ‏‏«آن‌قدر معما و چیستان در این [کتاب] جا داده‌‌ام که استادان فن را قرن‌ها به خود مشغول ‏خواهد داشت تا بر سر ِ مقصود و منظور من جروبحث کنند، و این تنها راه رسیدن به ‏جاودانگی است.»

ترجمه به فارسی : منوچهر بدیعی اولیس را در چهار جلد به فارسی «ترجمه - تحقیق» کرده است: ترجمه خود اولیس در دو جلد و 1162 صفحه ، یادداشتها در 630 صفحه دو ستونه و بررسی‌ها که آن هم بین 600 تا 700 صفحه دارد. دکتر بدیعی از سال 78 مشغول این کار بزرگ شده است ، اما ترجمه تاکنون مجال چاپ پیدا نکرده است. گفته می‌شود بدیعی بین 2800 تا 3000 ساعت روی این «تحقیق - ترجمه» کار کرده است.

فیلم‌هایی که بر اساس اولیس ساخته شده : فکر می‌کنم تا به حال دو فیلم بر اساس رمان اولیس ساحته شده باشد : یکی «اولیس» به کارگردانی«جوزف استریک» که در سال 1967 ساخته شده است و دیگری «بلوم» به کارگردانی «شان والش» ، محصول کشور ایرلند که در سال 2004 اکران شده است.
 

منابع این نوشته و نوشته‌هایی برای مطالعه بیشتر:
مروری بر فصول هجده گانه کتاب اولیس ( سایت هومولونوس)
مطالبی درباره ترجمه فارسی اولیس (وبلاگ جمع پریشان)
بیوگرافی جیمز جویس همراه سه داستان کوتاه از مجموعه دوبلینی‌ها (وبلاگ یک پزشک)
اولیس (سایت کتاب نیوز)
روز بلوم (ویکی‌پدیا)
اولیس (ویکی‌پدیا)
جیمز جویس (ویکی‌پدیا)

فایل‌هایی برای دانلود و مطالعه:
بیوگرافی و شرحی بر آثار جیمز جویس ( فایل PDF )
ترجمه فصل هفدهم اولیس (ترجمه منوچهر بدیعی)
متن کامل رمان اولیس به انگلیسی